Tactical Breathing, Body and Situational Awareness training voor de vrijwillige brandweer van Tobatí, Paraguay

Reizen

Vorig jaar bezocht ik Paraguay voor het eerst, huurde ik een auto en bezocht ik Filadelfia, het hart van de Duitse Mennonieten-gemeenschap in de Chaco, op de grens met Bolivia en Brazilië. Een uitgestrekt gebied met grote veeteeltbedrijven, die door Mennonieten heel efficiënt geleid worden, waar de zomerhitte de aarde meedogenloos teistert en her en der nog wilde indianenstammen leven, die niets met de moderne wereld te maken willen hebben.

In het verleden ben ik ook in Peru (Lima, Cuzco, de Andes, Machu Picchu) en Paaseiland (Chili) geweest. Dus ik had al enig beeld en geluid bij het reizen in Zuid-Amerikaanse landen.
Het is meestentijds een kwestie van geluk hebben als je in een lijnbus stapt of je je per lokale ‘taxi’ verplaatst.
Gaten in het wegdek, overstekend wild, auto’s in slechte staat, chauffeurs die zonder licht, met doodsverachting rijden, mensen die kris kras oversteken zonder op of om te kijken. Lui die tegen het verkeer inrijden, geen verlichting langs de wegen. In de steden meestal alleen in het centrum.

Agenten kunnen je staande houden en je vragen of je je rijbewijs kunt tonen, zeker wanneer ze je op te hard rijden menen te betrappen, als je dat al zou willen.
Dan is het een hoge boete krijgen of die ter plekke contant betalen aan de functionaris.
Er gelden andere regels, er zijn geen regels, niks is vanzelfsprekend.
Het aantal verkeersslachtoffers zal ongetwijfeld hoog zijn, al heb ik daar geen gegevens van.
Wel heb ik recent een aantal ernstige ongevallen gezien, waarbij motorrijders en automobilisten betrokken waren.
Dan mag je hopen dat er communicatie mogelijk is en dat er hulpdiensten, voorzover aanwezig, gealarmeerd kunnen worden via een meldkamer.

Sociaal-economische situatie

Veel Paraguayanen voeren een strijd om het bestaan.
Mensen verdienen weinig tot niets, de staat is minimaal en dat betekent dat je alles zelf moet regelen.
Er bestaat geen vangnet vanuit de overheid.
Als je in Paraguay ziek of gehandicapt bent, geen inkomen hebt, dan ben je volledig op je familie en vrienden, of totaal op jezelf aangewezen.
Ik geef het je te doen. Dat zijn geen grappen.
In Paraguay vervult de kerk vanoudsher een grote rol in het lenigen van de ergste nood, voorzover de financiële mogelijkheden dat toelaten.
Vorig jaar vroeg ik me al af waar de invaliden zijn, die zie je nauwelijks omdat er geen intacte straten zijn, noch voetpaden, in de betere buurten zie je dat soms wel.
Mensen met krukken of in rolstoelen maken geen kans om zich veilig over straat te verplaatsen, dat is niet mogelijk.
Soms zie je een ernstig gehandicapte op de rug van iemand gedragen worden en al bedelend langs rijen auto's hopen ze dan op een aalmoes.
De tegenstellingen tussen rijk en arm zijn groot. 
Ik zie een haveloze man voor me die naast het WTC, gezeten op een kleedje op de grond, een paar zakjes met zonnebloempitten probeerde te slijten. Dat oogt hard en onbarmhartig.

Geo-politieke situatie

Paraguay is lid van de Mercosur, een economisch samenwerkingsverband met Brazilië, Argentinië en Uruguay.
Sind februari 1989 is Paraguay een democratie na de dictatuur van generaal Alfredo Stroessner, die vijfendertig jaar aan de macht was.
Het land verwelkomt sinds een aantal jaren een groot aantal Nederlanders en Vlamingen, die vrij willen ondernemen met een minimale belastingdruk.

Inmiddels hebben ook grote Amerikaanse Big tech-bedrijven via het Taiwan-pact Paraguay gevonden en vestigen zij zich in dit nog vrijwel onontgonnen land met hun datacentra. Paraguay gebruikt zijn opgewekte stroom nabij de watervallen en waterkrachtcentrale van Yguazú om BTC te minen en om de Amerikaanse AI-industrie te faciliteren.
Als je meer wilt weten, zoek dan op X8 Cloud Inc. De komende dertig jaar zal 10 tot 50 miljard dollar geïnvesteerd worden om het grootste kunstmatige AI datacenter van het zuidelijk halfrond aan te leggen. 
Tevens wordt de Corredor Bioceánico aangelegd, een snelweg, die de Atlantische Oceaan met de Pacific zal verbinden via Brazilié, Paraguay, Chili en Argentinië.
Volgens Mennonieten die ik vorig jaar in de Chaco sprak, zal hun gebied daarmee blootgesteld worden aan de illegale doorvoer van drugs, wapens en mensen en alle ellende die daaraan meekomt.
Deze snelweg wordt gefinancierd door Inter-Amerikaanse Ontwikkelingsbank (IDB), de Latijns-Amerikaanse ontwikkelingsbank Fonplata en de overheid van Paraguay.
In het grensgebied van de Chaco, te weten: Paraguay, Bolivia en Brazilië bezitten de Amerikanen de vliegbasis bij Mariscal Estigarriba, met een landingsbaan die groter is dan die van de internationale luchthaven in de hoofdstad Asunción.
De baan is hiermee geschikt voor de grootste Amerikaanse transportvliegtuigen en kan duizenden Amerikaanse troepen huisvesten.
Hoewel Paraguay ver verwijderd ligt van vele conflictzones, vestigt de internationale macht zich er zonder er veel ruchtbaarheid aan te geven.

Guarani

Niet alles is pais en vree. Indianenstammen als de Avá Guarani en de Avá Guarani Paranaense zijn tussen 1975 en 1982 op grote schaal van hun inheemse leefgebieden verdreven door de bouw van twee grote waterkrachtcentrales en de stuwmeren die daardoor ontstonden op de grens met Brazilië en Argentinië, zonder dat er enige compensatie of schadevergoeding is betaald.
Die stammen zijn nu over alle windstreken verdeeld en leven in armzalige omstandigheden.

EPP

Vorig jaar zag ik op de weg terug uit Filadelfia over de 9, voorbij Concepción richting Nueva Germania grote billboards langs de weg waarop foto’s getoond werden van communistische EPP (Ejército del Pueblo Paraguayo) terroristen, gelieerd aan de Colombiaanse FARC, die gezocht werden.
Dat zijn de smeerlappen die de dochter van de voormalige president van Paraguay, Raúl Cubas Grau, op 21 september 2004 ontvoerden.
Het stoffelijk overschot van de 31-jarige Cecilia Cubas werd na betaling van USD 800.000 op 16 februari 2005 gevonden in een huis in de wijk Ñemby.
Zij was gemarteld en levend begraven.
Wat een afschuwelijk leed.
God hebbe haar ziel.

Veiligheid

Op reis door Paraguay voel ik me relatief veilig, dat laat onverlet dat je te allen tijde alert moet zijn.
Aan de noordwest rand van Ascención, langs de Rio Paraguay, liggen de favela’s, buurten waar je als 'gringo' of 'extranjero' weg moet blijven. Die zijn te gevaarlijk.
Ook in het moderne zakencentrum bij de shopping mall del Sol en het WTC lopen veel zwaar bewapende beveiligingsbeambten rond.
Over de parkeerplaats wandelend naar de hoofdingang ontwaarde ik een beveiliger die een shotgun nonchalant over zijn schouder liet hangen.
Verder heeft iedere bewaker daar een groot kaliber handvuurwapen aan zijn heup.
Dat zegt genoeg.
In de betere buurten zijn zwaar bewapende beveiligers aangesteld, de villa's omringd door metershoge hekwerken met vlijmscherp prikkeldraad en camera's.
In Filadelfia zag ik vorig najaar bij een pompstation eenzelfde tafereel. Buiten voor de deur een bewaker met een shotgun in de aanslag.
Pompstations fungeren als geldwisselkantoren waar veeboeren hun zaken afhandelen, en zijn daarom ook gewilde doelen van bendes, die vanuit Brazilië hit and run acties organiseren, vertelden lokale bewoners me.

De vrijwillige brandweer

Mijn goede vriend Matías toont mij Paraguay zoals het is.
Zonder opsmuk.
De Paraguayanen die ik daar ontmoet heb, zijn meestentijds uiterst hartelijk en gastvrij van aard.
Ondanks de vaak miserabele omstandigheden waarin velen leven, zijn ze vrolijk gestemd.
Zijn vader, broer en zus zijn lid van de vrijwillige brandweer van Tobati, zijn geboortedorp.
Matías stelde mij voor aan zijn ouders en grootvader.
Zijn vader Tony is priester in de lokale gemeenschap, waarbij hij de doop afneemt, bruiloften en begrafenissen leidt.
Ook begeleidt hij de collega's die ingrijpende situaties meegemaakt hebben.
Als beeldend kunstenaar werkt hij met hout, hij maakt prachtige religieuze beelden, die alom gewaardeerd worden.
Bij de brandweer is hij verantwoordelijk voor de logistiek en werkt hij nauw samen met de operationele commandant, de vrouwelijke kapitein Teresita.
Een krachtdadige vrouw die beslist en resoluut overkomt.

Voor mijn reis naar Buenos Aires en Tierra del Fuego bezochten Matías, Eliane en ik Tobatí en vertelde Tony over zijn rol en ervaringen bij de brandweer.
Op zondag 1 augustus verleende hij als net beëdigde brandweerman eerste hulp bij een verwoestende brand in het winkelcentrum Ycuá Bolaños, gelegen in de wijk Trinidad aan de rand van Asunción, waar vierhonderdvierentwintig (424) mensen om het leven kwamen en vierhonderdvijftig (450) mensen (zwaar) gewond raakten.
Die gebeurtenis staat letterlijk op zijn netvlies gebrand.

De brandweer ontvangt geen enkele overheidssteun, alle vrijwilligers werken honderd procent onbezoldigd, ze worden niet betaald, ze zijn niet verzekerd tegen ziekte of letsel, hun materiaal moeten ze zelf bij elkaar zien te krijgen door donaties, ook het onderhoud en de brandstof voor hun Unimog (geschonken door de Madrileense brandweer) en hun Toyota landcruiser (overgenomen van een andere brandweerkazerne) moeten zij zelf zien te bekostigen.
Langs de doorgaande, drukke wegen in de steden, zie je brandweerlieden collecteren om zodoende hun post en inzetbaarheid te kunnen financieren.
Iedere brandweerman of -vrouw geef ik als het even kan wat geld.

Tony begon in Tobatí met een klassieke Volkswagen Transporter T1, die nu goudgeld zou opleveren als iconisch boegbeeld van de surfwereld, die inmiddels dienst doet als rijdende barista annex pizzabakker.
Hun post hebben ze zelf opgebouwd met steun van de lokale gemeenschap.
Beetje bij beetje bouwen ze op.
Er zijn om en nabij vijfendertig vrijwilligers, waarvan ongeveer de helft vrouwen, die niet onderdoen voor de mannen.

Materieel

Het materiaal waar ze mee werken is volstrekt onvoldoende.
Ze hebben nauwelijks een volwaardige eerste hulpkit, één tourniquet heb ik geteld, één van mij heb ik er achter gelaten, een paar versleten nekkragen, een paar spalken, die al vaak gebruikt zijn. Een paar bussen ontsmettingsmiddel en dat is het wel zo’n beetje qua eerste hulp materiaal.
Hun beroete brandweerhelmen zijn Amerikaans van oorsprong, hun blusjassen idem.
Slechts een paar flessen ademlucht en dito gelaatsmaskers hebben ze tot hun beschikking.
Nadat de ademlucht verbruikt is, is er geen aanvoer van nieuwe ademlucht.
Die moeten zij in Asunción halen, dat kost veel tijd en geld (brandstof).
Geld voor een eigen ademlucht- en onderhoudswerkplaats is er niet.
Mijn haren rezen te berge bij het horen van deze omstandigheden.
We spraken allebei uit dat ik spoedig zou terugkeren om een bijdrage te leveren.

Hulpverlening

Met hun Unimog/Mercedes truck rijden ze naar brandmeldingen en ongevallen.
Veelvoorkomend zijn natuurbranden, vanwege de droogte en het platbranden van arealen bos.
Lokaal wordt er veel bos gekapt voor de traditionele steenbakkerijen.
Ontbossing is een probleem.
Voor het herplanten van jonge boompjes hebben zij geen geld en tijd.
Zij produceren bakstenen voor de huizenbouw.
Veelvuldig rukt de brandweer uit voor verkeersongevallen.
De pick up Toyota landcruiser wordt gebruikt voor natuur brandbestrijding, het vervoer van gewonden en zieken naar lokale medische faciliteiten.
De watervoorziening in een droog gebied is per definitie complex.
Er zijn enkele brandkranen in Tobatí waar zij eventueel gebruik van kunnen maken.
In het vrije veld werken zij samen met de lokale boeren om op bepaalde punten een watervoorraad aan te leggen waar zij uit kunnen putten in het geval van een natuurbrand.
Ademlucht dragen is er dan sowieso niet bij.

Moreel

Het moreel van deze brandweermensen is hoog en hun werkhouding uiterst professioneel en toegewijd.
Mijnsinziens een voorbeeld voor velen.
Wat zij chronisch tekort komen aan materieel, weten zij te ondervangen door hun grenzeloze vermogen om te improviseren en pas te stoppen als het probleem opgelost of ingedamd is.
Betere brandweermensen kun je je niet wensen.

Training

Terwijl ik in Terra del Fuego rondreisde, hield ik in contact met Matías en bespraken we m'n voorstel om een training te organiseren voor deze mannen en vrouwen uit Tobatí.
Dat was snel geregeld.
Na mijn reis door Patagonië vloog ik donderdagavond 28 augustus met het vliegtuig vanuit Ushuaia via Buenos Aires terug naar Asunción waar ik op zaterdagochtend landde.

Zondagochtend vroeg haalden Matías en Eliane mij af samen met Furiosa, een jonge furie! Een prachtdier.
Eliane werkt als een professionele tolk Spaans - Engels en had speciaal vrijgenomen van haar werk om dit te kunnen doen.
Matías is een ervaren filmmaker en had zijn camera bij zich.

Rond acht uur arriveerden we en werden we hartelijk ontvangen door Tony en Alex, een reus van een brandweerman.

Omdat het kort dag was kon niet iedereen erbij zijn vanwege rooster technische verplichtingen.
Er bleek ook een officier van het district aanwezig, die heel enthousiast was.
Twee jonge, enthousiaste rekruten kwamen uit een andere training.
We startten later omdat ook de vrouwelijke kapitein opgehouden werd.
Vrijgeroosterd was niemand, als ze een oproep zouden krijgen van de meldkamer, zouden ze onmiddellijk uitrukken.

Improvisatie

Roeien met de riemen die ik heb, doe ik graag en het liefst niet anders.
Een paar grote vellen papier, stiften, papieren rietjes en mijn noodkaart had ik tot mijn beschikking.
De training uitgeschreven en als draaiboek vooraf gedeeld met Eliane en Matías.
De groep bestond uit vijftien mannen en vrouwen.
De training in Tactical Breathing, Body and Situational Awareness was nieuw voor deze mannen en vrouwen.

Van 2014 tot en met 2025 heb ik ruim duizend Nederlandse en Vlaamse OvD’en, brandweerduikteams, manschappen, CoPi- en management teams brandweer, medisch personeel, militairen getraind in Tactical Breathing en recent nog een groep TCO’ers (Team Collegiale Opvang) van de politie-eenheid Rotterdam-Zuid.
In het voorjaar van 2004 trainde ik lokale bushwomen in de Kalahari woestijn in Botswana in acute medische eerste hulp, met behulp van een tolk die mijn Engels vertaalde naar hun lokale klik taal. En zo werk ik al decennia en elke situatie is altijd nieuw. 

Mijn aanpak en werkwijze viel in goede aarde, mede dankzij de ondersteuning van Eliane en Matías. Het enthousiasme en de betrokkenheid van de brandweervrijwilligers maakte de training uiterst waardevol. Hun eigen veiligheid en dat van hun collega’s is top prioriteit.
Ook de manier waarop zij in paniek en angst verkerende slachtoffers kunnen geruststellen is van groot belang.
Zij zijn letterlijk de belangrijkste strohalm van de zwaargewonde slachtoffers en acuut zieke patiënten waar zij medische hulp aan verlenen.
Hoe ga je om met stress, wat kun je doen om dat te verminderen en hoe kun je het buddy systeem versterken?
Ook na een intense inzet moet het fysieke en mentale systeem weer kunnen herstellen. Het belang van collegiale opvang is om uitval te voorkomen, herstel en heling na schokkende gebeurtenissen te bespoedigen.

Recent ontmoette ik een kinderarts die op de SEH van een ziekenhuis in Asunción werkt, een vriendin van Eliane.
Zij vertelde me dat er nooit rust- of hersteltijd is. Er is geen buddy systeem.
Je moet het maar zelf uitzoeken als een kindje onder je handen doodgaat en je als arts het zoveelste slecht nieuws gesprek moet voeren met ouders. Dat is geen sinecure.

Omdat we later gestart zijn, eindig ik rond 13.00.
De moeder van Matías heeft de Asado (BBQ) voorbereid en wij nemen plaats aan twee aaneen geschoven tafels met een geel kleed, feestelijk gedekt en we doen ons na een dankgebed tegoed aan de kip met rijst en groente.

Inzet

Hun inzet is voor mij alleszeggend.
Ik ben dankbaar dat ik met deze mensen, die in de loopgraven van de maatschappij staan, mijn expertise heb mogen delen.
Volgend jaar ga ik terug.

Bijdragen

Diegenen die na het lezen van deze blog een financiële bijdrage willen leveren aan de vrijwillige brandweer van Tobatí kunnen contact met mij opnemen.
Momenteel zijn zij aan het inventariseren waar zij de meeste behoefte aan hebben.
Zodra ik dat weet, zal ik dat publiceren op deze site en een crowdfund actie starten om daarin te kunnen voorzien.